Son yıllarda iş dünyasında yalnızca ücret ve yan haklar değil, çalışanların günlük yaşam sorumlulukları da çalışma politikalarının parçası haline geliyor. Özellikle çocuk sahibi çalışanların işten ayrılma, devamsızlık ve verimlilik sorunlarının önemli bölümünün çocuk bakımından kaynaklandığına dair araştırmaların ardından birçok ülkede “çocukla ilgilenme için izin” veya “aile sorumluluğu izni” olarak adlandırılan uygulamalar yaygınlaşıyor.
Bu hak, klasik doğum izninden farklı olarak yalnızca yeni doğan dönemini değil, çocuğun büyüme sürecindeki günlük bakım ihtiyaçlarını da kapsıyor. Parental leave (ebeveyn izni) genel olarak hemen her ülkede bulunurken, bazı ülkeler bunun ötesine geçerek çalışan ebeveynin çocuğuyla ilgilenebilmesi için kısa süreli işten ayrılma hakkını da düzenliyor.
Danimarka: Planlı Ebeveynlik Günü
Danimarka’da uygulanan Omsorgsdage (bakım günleri), bu modelin en bilinen örneklerinden biri. Kamu çalışanları çocuklarıyla zaman geçirmek amacıyla işten ayrılabiliyor ve bu günler tam ücretli sayılıyor. Bu izin çocuğun hasta olması şartına bağlı değil. Okula uyum süreci, bakıcı bulunamaması ya da ailevi ihtiyaçlar gibi durumlar gerekçe kabul ediliyor. Uzun süreli bakım gerektiğinde ise ebeveynler belediye destekli aile bakım iznine geçebiliyor.
İsveç: Günlük Yaşamın Parçası
İsveç’te ebeveynler çocukları için oldukça geniş kapsamlı izinlere sahip. Bir çocuk için toplam 480 gün ebeveyn izni kullanılabiliyor ve bu günlerin önemli bölümü gelirle bağlantılı ödenek içeriyor. Ayrıca çocuk hasta olduğunda veya okul kapandığında ebeveynler geçici izin alabiliyor; bu sistem çalışanların çocuk bakımı nedeniyle işten ayrılmak zorunda kalmasını önlemeyi hedefliyor.
Norveç: Yıllık Bakım Günleri
Norveç’te ebeveynlere çocukları için yıllık bakım günleri tanımlanıyor.
12 yaş altı bir veya iki çocuğu olan çalışanlar yılda 10 gün, daha fazla çocuğu olanlar 15 gün izin kullanabiliyor ve ilk günlerin ücreti işveren tarafından karşılanıyor. Uygulama, ebeveynin çocuğun bakımına katılımını desteklemek amacıyla sosyal güvenlik sistemiyle birlikte yürütülüyor.
Finlandiya: Kısa Süreli Çocuk Bakım İzni
Finlandiya’da ebeveynler, 10 yaş altındaki çocuklarının bakım ihtiyacı doğduğunda en fazla dört gün geçici çocuk bakım izni alabiliyor. Toplu sözleşmelere bağlı olarak bu izinler birçok sektörde ücretli uygulanıyor.
Birleşik Krallık ve Diğer Ülkeler
Birleşik Krallık’ta çalışanlara verilen acil aile sorumluluğu izni bulunuyor; ebeveynler çocuk bakımına ilişkin ani durumlarda işten ayrılma hakkına sahip. Ayrıca 2026’dan itibaren ebeveyn iznine erişim şartlarının genişletilmesi planlanıyor.
Avustralya, Kanada ve Hollanda gibi ülkelerde de “bakım izni” veya “aile sorumluluğu izni” adıyla benzer düzenlemeler uygulanıyor. Bu izinler yalnızca yeni doğan bebek için değil, çocuğun büyüme sürecindeki bakım ihtiyaçlarını da kapsıyor.
İK Açısından Etkisi
Uzmanlara göre çocukla ilgilenme izinlerinin yaygınlaşmasının temel nedeni iş gücü sürdürülebilirliği. Aile sorumluluklarını destekleyen politikalar, çalışan bağlılığını ve işe dönüş oranlarını artırabiliyor. Çalışanların ebeveynlik nedeniyle işten ayrılma ihtimali azalırken, işverenler açısından devamsızlık ve plansız izinlerin de düşebildiği belirtiliyor.
Bu tür uygulamalar aynı zamanda çalışma hayatında ebeveynlik sorumluluğunun daha eşit paylaşılmasına katkı sağlıyor. Özellikle İskandinav ülkelerinde babaların izin kullanım oranının artmasıyla kariyer kesintilerinin azaldığı değerlendiriliyor. Araştırmalar, ebeveyn dostu izinlerin çalışan deneyimi ve işveren markası algısını güçlendirdiğini de gösteriyor.
Son yıllarda Danimarka’daki Omsorgsdage (bakım günleri) benzeri uygulamaların başka ülkelerde de tartışılmaya başlanması, bu politikanın yalnızca sosyal değil aynı zamanda kurumsal bir strateji olarak görülmeye başladığına işaret ediyor.
Türkiye’de Durum
Türkiye’de çalışan ebeveynlere yönelik doğum izni ve süt izni gibi düzenlemeler bulunuyor. Bununla birlikte çocukla ilgilenme amacıyla kısa süreli planlı izinler için ayrı bir yasal kategori yer almıyor. Uygulamada çalışanlar bu ihtiyaçlarını çoğunlukla yıllık izin, mazeret izni veya işveren politikaları kapsamında karşılıyor. Son dönemde bazı şirketlerin gönüllü ebeveyn günleri ve aile izinleri gibi uygulamaları denediği görülse de konu daha çok kurum içi politika düzeyinde ele alınıyor.
