Üniversite eğitimi ile çalışma hayatı arasındaki uyum, gençlerin kariyer yolculuğunda önemli başlıklardan biri olmaya devam ediyor. TÜİK’in 2025 Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri’ne göre ücretli çalışan lisans mezunlarının %43,3’ü eğitim aldığı alanın dışında bir meslek grubunda çalışıyor. Ön lisans mezunlarında ise bu oran %49,2’ye yükseliyor.
Eurostat’ın 2024 verilerine göre AB’de 34 yaş altındaki yükseköğretim mezunlarında eğitim ve meslek uyumsuzluğu %31,9 seviyesinde. TÜİK verileri Türkiye’de diploma ve kariyer arasındaki uyumun bölümlere göre de önemli ölçüde farklılaştığını gösteriyor.
Diploma-kariyer uyumu bölümlere göre değişiyor
Lisans mezunlarında eğitim alınan alanla uyumlu bir meslekte çalışma oranının en yüksek olduğu alanlar sağlık ve refah (%80,4), iş, yönetim ve hukuk (%79,6) ile eğitim (%64,8) olarak sıralanıyor. En düşük uyum ise %7,8 ile sosyal bilimler, gazetecilik ve enformasyon alanında görülüyor.
Verileri değerlendiren Kolay İK CEO’su Çağlar Yalı, gençlerin üniversite yıllarında mesleklerinin gerçek çalışma koşullarıyla daha erken tanışmasının diploma-kariyer uyumuna katkı sağlayabileceğine dikkat çekiyor.
“Şirketlerin gençlerden beklediği yetkinlikler dönüşüyor”
Yalı’ya göre şirketlerin adaylardan beklentileri de değişiyor. Alan bilgisinin yanında veriyi okuyabilme, yeni araçları kullanabilme, problem çözme, farklı ekiplerle çalışabilme ve öğrenmeye açıklık gibi yetkinlikler giderek daha fazla önem kazanıyor.
Bu nedenle üniversite eğitiminin staj, proje ve iş deneyimleriyle desteklenmesi, gençlerin mesleklerinin günlük pratiğini mezun olmadan görmelerine ve hangi alanda ilerlemek istediklerini daha erken değerlendirmelerine yardımcı olabiliyor.
Stajda odak “gerçek deneyim”
Şirketlerin genç yeteneklerle ilişkisinin yalnızca işe alım döneminde başlamaması gerektiğini belirten Yalı, staj programlarının öğrencileri gerçek projelere ve iş süreçlerine dahil edecek şekilde tasarlanmasının önemine dikkat çekiyor.
Projelerde sorumluluk almak, ekiplerle birlikte çalışmak ve yaptığı işle ilgili geri bildirim almak öğrencilerin mesleklerini daha yakından tanımasını sağlarken; şirketlere de gelecekte ihtiyaç duyabilecekleri yetenekleri üniversite yıllarında tanıma fırsatı sunuyor.
Veriler ve iş dünyasındaki değişen beklentiler, diploma ile kariyer arasındaki uyumun yalnızca üniversitede seçilen bölümle değil, eğitim süresince kazanılan deneyim ve yetkinliklerle de şekillendiğine işaret ediyor.
